Shūrish-i Khurāsān va Ṣawlat al-Salṭanah-yi Hazārah (Zimistān-i 1320)

یکی از پیامدهای برکناری رضاشاه و فروپاشی تشکیلات انتظامی کشور در جریان وقایع شهریور ۱۳۲۰، بروز رشته آشوب‌ها و شورش‌های اعتراض‌آمیز در نقاط مختلف کشور و به ویژه مناطق عشایری آن بود. در خراسان نیز صولت‌السلطنه هزاره توانست با تکیه بر سوابق تاریخی ایل هزاره و همچنین بهره‌برداری از زمینه مساعدی که جور و ستم نظام پهلوی برجای گذاشته بود، نه تنها عشایر شرق و شمال و غرب خراسان، بلکه بسیاری از دیگر اقشار مردم را نیز برانگیزد و برای مدت زمانی کوتاه در زمستان ۱۳۲۰ بر بخش گسترده‌ای از خراسان حکمروایی کند. این شورش که با توجه به برخی جوانب آن چون اعلامیه‌های صولت‌السلطنه در آن ایام از مواضع بالنسبه تندی برخوردار بود، از جمله بسیار وقایع و حوادث مهمی است که در مجموع کل تاریخ این دیار را تشکیل می‌دهند و جز از طریق بازیابی و شناخت تک تک آن‌ها امیدی به درک و فهم تحولات تاریخ معاصر ایران نمی‌توان داشت. در این بررسی پس از اشاره مختصری به گذشته ایل هزاره و نقش آن‌ها در تاریخ معاصر خراسان، نخست شورش زمستان ۱۳۲۰ و نحوه شروع، گسترش و بالاخره خاتمه یافتنش مورد توجه قرار گرفته، سپس بخشی نیز به پایان کار صولت السلطنه اختصاص یافته است. در میان رشته شورش‌هایی که پس از شهریور بیست دامنگیر ایران شد، ماجرای صولت السلطنه را می‌توان در مقایسه با تحولات مشابه آذربایجان و کردستان و فارس، ماجرای نسبتا محدودی محسوب داشت زیرا این حرکت مدت زمان کوتاهی بیش ادامه نداشت و اسناد نسبتا قابل توجهی از آن برجا مانده است…