Ṭanz va ṭanzʹpardāzī dar Īrān: Pizhūhishī dar adabīyāt-i ijtimāʻī, siyāsī, intiqādī

دکتر «حسین بهزادی اندوهجردی» در این اثر ضمن تشریح طنز، علل و اسباب پیدایش آن، نقش و تاثیر طنز، نیز تعاریفی از هزل و هجو و نظایر آن، و جلوه‌هایی از طنز و طنزپردازی در ایران را به دست می‌دهد. وی در تعریف طنز خاطر نشان می‌کند شیوه خاص بیان مفاهیم تند اجتماعی و انتقادی و سیاسی و طرز افشای حقایق تلخ و تنفرآمیز ناشی از فساد و بی‌رسمی‌های فرد یا جامعه را که دم زدن از آنها به صورت عادی و یا به طور جدی، ممنوع و متعذر باشد، در پوششی از استهزا و ریشخند، به منظور نفی کردن و برافکندن ریشه‌های فساد و موارد بی‌رسمی «طنز» می‌نامیم. به عبارت ساده‌تر، طنز را می‌توان انتقاد و نکته‌جویی آمیخته به ریشخند تعریف کرد. در باب نخست کتاب، ضمن تعاریفی از طنز و فایده طنز، تفاوت آن با هزل و هجو تشریح می‌شود، نیز ارتباط طنز با جامعه‌شناسی، روان‌شناسی، اخلاق و تاریخ تبیین می‌گردد. در این باب همچنین عناصر اصلی طنز و برخی صنایع بدیعی که در خدمت طنز قرار می‌گیرند، معرفی می‌شود. علاوه بر آن، حکایات متعدد طنز در قالب «طنز و دین»، «طنز و عقل»، «طنز صوفیانه»، «طنز عامیانه» و نظایر آن در همین باب فراهم می‌آید. باب دوم کتاب به «هزل» و عناصر اصلی آن، نیز حکایاتی هزل آمیز مربوط می‌شود. در باب سوم علاوه بر تعاریف «هجا» و «قدح» معانی و مفاهیم هجو، نیز زمینه‌های روانی و اجتماعی آن بازگو می‌شود.