This book delves into the allegories and stories of one of Iran's literary treasures, the “Mas̲navī-i Maʻnavī" (Spiritual Couplets). Zarrinkoub, with a deep understanding of this prominent work by Rumi, critically examines and interprets the stories presented in the Masnavi. He has organized this book into fifteen chapters. The chapter titles include "Masnavi and Rumi in Stories," "Stories of the Prophets," "The Image of the Seal of Prophets,” "Companions and Sheikhs in Stories," "Tales of Proverbs," "Metaphors in Masnavi," "Questions and Answers, and Present Tense," "Storytelling in Metaphors," "Stories of Proverbs," "Stories from Interpretations," "Folktales," "Humor and Wit in Pleasantries," "Anecdotes and Satire," "Wit or Instruction," and "Story and Contemporary Critique."
در مثنوی قصههایی که هست، پیمانه معنی و نقد حال ماست و به هر صورت که در تقریر میآید، همواره متضمن رمزی است که لب معنی و سر باطن آن محسوب است و آشکار است که بدون تعمق در این رمزها، تمام آنچه را در این قصهها هست، درنمیتوان یافت. توالی این قصهها هم که در سراسر مثنوی دنیای ناخودآگاه خاموش و رازناک ضمیر گوینده، آنها را به هر ندک مناسبت تداعی میکند و به هم میپیوندد، خط سیر اندیشهای را نشان می دهد که به افسون قصههای شوخ یا دردناک اما غالباً اندیشهانگیز خود خاطر مخاطب مستعد چابک را به ماورای افقهای حسی میکشاند و به او کمک میکند تا بیآنکه در پیچوخم استدلالهای هولناک اصحاب نظر شوق و حوصله خود را از دست بدهد، بدانچه حاصل سیر و پویه رهروان چالاک راه حق است، در حد آمادگی و توان خویش دست بیابد. از میان مفاهیمی که زرین کوب در این کتاب بررسی میکند، میتوان به تفاوت جسم وجان، فقر و فنا، رنج و دلیل رنج، دیدگاه مولانا در مفهوم شر، خواستگاه عشق و تعلقات و ماهیت آن و تمایز آن از میل و دلبستگی، معرفتشناسی و عرفان مولانا، داوریهای اخلاقی، شرح علت ایجاد اختلاف نظر و ارزشها اشاره کرد . نویسنده در پانزده فصل از این اثر ارزشمند به تفسیر و نقد حکایات و قصههای مثنوی معنوی میپردازد و خواننده را با جانمایه کلام مولانا جلالالدین آشنا میسازد.
این کتاب بر تمثیلات و داستانهای یکی از گنجینههای ادبیات ایران، یعنی «مثنوی معنوی» دست گذاشته است. زرینکوب با اشراف کامل بر این اثر برجستهی مولانا، داستانهای آورده شده در مثنوی را نقد و تفسیر میکند. او این کتاب را در پانزده فصل نگاشته است. «مثنوی و مولانا در قصهها»، «داستانهای انبیا»، «سیمای خاتم رسولان»، «صحابه و مشایخ در قصهها»، «حکایات امثال»، «تمثیلات در مثنوی»، «سئوال و جواب، و زبان حال»، «قصههای تمثیلی»، «داستانهای امثال»، «داستانهایی از تفسیرها»، «قصههای نوادر»، «جد و هزل در لطایف»، «لطیفهها و طنزها»، «هزل یا تعلیم» و «قصه و نقد حال» عناوین فصلهای این کتاب هستند.
او در مقدمهی کتاب از قصههای مثنوی اینطور میگوید: «در مثنوی، قصههایی هست پیمانهی معنی و نقد حال ماست و به هر صورت که در تقریر میآید، همواره متضمن رمزی است که لب معنی و سر باطن آن محسوب است و آشکار است که بدون تعمق در این رمزها تمام آن چه را در این قصهها هست در نمیتوان یافت… .»
نام کتاب از بیت بیستم مثنوی معنوی که تبدیل به یک ضربالمثل در بین مردم شده، گرفته شده است: «گر بریزی بحر را در کوزهای/ چند گنجد قسمت یک روزهای».

