Downloadable Book
Downloadable BookKalānʹrivāyatʹhā dar tārīkhʹnigārī-i Īrān-i dawrah-i Qājār
Major Narratives in Iranian Historiography of the Qajar Period (1210-1264 AH)
کلان روایتها در تاریخنگاری ایران دورهی قاجار (۱۲۶۴-۱۲۱۰ هـ.ق)
Price range: £15.09 through £51.88
This research employs historical analysis and the interpretation of historiographical texts from the early Qājārīyah period. It first examines historical events and then evaluates key issues of interest to Qājār historians using content analysis. A central theme in these texts is the identity and genealogy of the Qājār tribe, often linked to justifying the dynasty’s legitimacy. The first chapter explores how identity is reflected in historiography. The second chapter focuses on how historians engaged in official historiography to legitimise rulers, shaping historical discourse through political influence. The third chapter examines Iran’s conflicts with Russia and its early diplomatic engagements with global powers like England, France, the Ottoman Empire, and India. The final chapter addresses the portrayal of foreign relations in Qājār historiography, concluding with a summary of key discussions.
متون تاریخنگاری یکی از میراثهای فرهنگی هر جامعهای هستند که میتوان بازتاب مسائل عصرشان را در روایتپردازی آنان یافت. اینکه مسائل کلان و اساسی مطرحشده در متون تاریخنگاری دورهی قاجاریه کداماند و چه جایگاهی در رویکرد و روایتپردازی مورخان نیمهی اول دورهی قاجاریه داشتهاند، مسئلهی این نوشتار است. رویکرد تحقیق مبتنی بر تحلیل تاریخی و بازنمایی تفسیر روایتهایی است که به صورتبندی جدیدی از روایت مورخان دربارهی مسائل دورهی قاجار کمک میکند.
تاریخنگاری نیمهی اول قرن سیزدهم قمری در ایران عمدتاً متأثر از الگوبرداری نوشتارهای تاریخی از فضای سنتها و ارزشهای فرهنگی و سیاسی جامعهی ایران تحت تسلط قدرت قاجاریه بود. این موضوع در گونهشناسی الگوهای تاریخنگاری ایرانی اعم از تاریخهای محلی و تاریخهای سلسلهای که اغلب معطوف به طرح ارزشهای قبایلی ـ ایلی به عنوان الگوی غالب در فرهنگ سیاسی و مناسبات اجتماعی هویت تاریخی است، بازتاب یافته است. اغلب مورخان نیمهی اول حکومت قاجاریه، ضمن آگاهی از تحولات دنیای بیرونی و رشد دانش جدید، از تحصیلات سنتی برای نگارش تاریخ برخوردار بودند که این امر موجب شد تاریخنگاری را به مثابهی فعل و عملی دیوانی پیگیری کنند تا به عنوان یک دانش و حوزهی معرفتی. طبعاً این دیوانسالاران ایرانی ضمن علاقمندی به میراث ارجمند فکری ـ فرهنگی و سیاسی ایران بر تسلسل و تداوم تاریخی با ادوار کهن و باستانی ایران و سلطنتهای قدیم از جامعهی ایران برای تبیین جایگاه و اهمیت پادشاهی جدیدالتأسیس و اتصال الگوی حکمرانی رهبران جدید به پادشاهان ایرانی قدیم بهره بگیرند.
بنابراین متون تاریخنگاری بخشی از اندیشهی سیاسی ادوار گوناگون تاریخ ایران را دربر گرفتهاند و بخشی از اندیشهی سیاسی هر دوره را باید در لفافهی متون تاریخنگاری آن جستجو کرد. اهمیت طرح بحث و پرداختن به چنین موضوعاتی از اینروست که تاریخنگاری دورهی قاجار از حیث کمّی و کیفی متحول و دگرگون شد؛ اولین نشانههای تغییر در نثر و سبک نگارش تجلی پیدا کرد، سپس بهتدریج دامنهی تحول به محتوا و نگرش تاریخنگاران کشیده شد. افق و حیطهی تاریخنگاری هم از محدودهی جغرافیا و فرهنگ ایرانزمین و سرزمینهای همجوار فراتر رفت و به قلمرو تاریخ جهان بسط یافت. تنوع و تکثر بیسابقهای در نوشتههای تاریخی و مورخان صورت گرفت و نگارش و مطالعهی تاریخ از محدودهی انحصاری دیوانسالاران ادیب خارج شد و برخی نویسندگان از این حد هم فراتر رفتند. محتوای مطالب تاریخی را از وصف سرگذشت شاهان و جنگها به مباحث اقتصادی و اجتماعی گسترش دادند و به نقادی تاریخنگاران سنتی پرداختند. در ادامه، اسلوب و فن تاریخنگاری علمی جدید را پایهگذاری کردند و بر درک و فهم فلسفی از تاریخ تأکید ورزیدند.
این پژوهش بر اساس روش تحلیل تاریخی و نیز تفسیر متون تاریخنگاری صدر قاجاریه صورت گرفته است؛ بدین منظور ابتدا وقایع و رخدادها را بررسی میکند و در مرحلهی بالاتر با روش تحلیلی به ارزیابی مباحث و مسائل مورد توجه مورخان این برهه میپردازد و سپس بر اساس روش تحلیل محتوا، کشف و بررسی کلانروایتها و مسائل مدنظر مورخان دورهی قاجار مورد توجه قرار میگیرد.
یکی از کلانروایتهایی که در متون تاریخنگاری قاجاریه تبلور پیدا کرده، مسئلهی هویت و ریشههای ایلی، تاریخی، سیاسی و افسانهای ایل قاجار است. تقریباً اغلب مورخان دورهی قاجاریه به مسئلهی هویت و تبارشناسی قاجارها علاقمند بودند یا به عنوان «دستوری از بالا» به آن میپرداختند. این مسئله وقتی اهمیتی دوچندان پیدا میکند که به عنوان زمینهای برای طرح مسئلهی مشروعیت قاجارها نیز مورد استفاده قرار گرفته است. بنابراین در فصل اول کتاب به بررسی بازتاب هویت در متون تاریخنگاری دورهی قاجاریه پرداخته شده است.
پرداختن مورخان در تاریخنگاری رسمی برای توجیه دینی و کارکردی مشروعیت شاهان جدید را میتوان مهمترین وجه تاریخنگاری رسمی و پراتیک (کارکردگرا) تلقی کرد. این رویکرد برای مورخ و تاریخنگاری رسمی رسالتی اغلب مبلغانه و نه محققانه تعریف میکرده و برآمده از ایفای نقش قدرت سیاسی در صورتبندی گفتمان و دانش تاریخنگاری است. در فصل دوم کتاب مسئلهی مشروعیت و برجستگی آن در اندیشهی مورخان تبیین شده است.
مناسبات ایران با دنیای جدید از ابتدای قرن سیزدهم قمری بر دو محور استوار بود؛ الف) مواجهه با تهاجمات روس و قرارگرفتن اران در جنگی مدرن و نابرابر؛ ب) مناسبات خارجی در قالب روابط سیاسی که نیمهی اول قرن سیزدهم عمدتاً با دولتهای روس، انگلیس، فرانسه، عثمانی و هند برقرار شد و مقدمات رشد روابط خارجی با ممالک دیگر را فراهم کرد. در فصل سوم به مناسبات مبتنی بر جنگ و مواجههی نظامی در روایت مورخان صدر قاجاریه پرداخته شده و در فصل پایانی به مناسبات خارجی و دیپلماتیک به روایت متون تاریخنگاری پرداخته شده است. در پایان کتاب نیز نتیجهگیری مباحث آمده است.
Related products
