This edition of Rumi's "Mas̲navī" has been compiled over a period of twenty years, by Mohammad Estelami starting from 1979. It is published in six volumes and includes an introduction, text corrections, annotations, and indexes. In each volume, the corrected text, which is based on the manuscript dated 677 AH (Museum of Rumi, Konya) and consistent with the manuscripts of 668 AH and 715 AH (Konya's Second Edition) and Nicholson's edition of Mas̲navī, is presented. Each volume provides annotations with corresponding numbers for explanations. The seventh volume is divided into two parts. The first part consists of seven chapters, including specific interpretations by Rumi, terminology, book titles, Quranic verses, hadiths, sources and references, introduction, and annotations of the six sections. The second part begins with the discovery of the verses of Mas̲navī called "Kashf al-Abiyat".
تأثیر و نفوذ اندیشه های مولانا جلال الدین بلخی خراسانی بر جریانات فکری و عرفانی جهان، مورد اتفاق اندیشمندان و صاحب نظران حوزۀ عرفان و تصوف است.آثار حضرت مولانا، به ویژه مثنوی معنوی، تبلوری از شخصیت عرفانی اوست. مثنوی، اسفار عارفان و در حقیقت شرح احوال و مقامات معنوی اولیاست. مثنوی کتابی است تعلیمی، که حاصل دورۀ پختگی و صحو مولاناست، برخلاف غزلیات شمس، که حاصل بی خودی و محو اوست.
مثنوی شرح سفرهای معنوی و تجربیات مولاناست؛ که عارفان را عقیده بر این است که مرید و مراد همچون آینه، تصویر یکدگر را انعکاس می دهند.مثنوی یکی از بزرگ ترین کتب ادبی و عالی ترین بیان و نظم عرفانی و خلاصه سیر فکری و آخرین نتیجۀ سلوک عقلانی امم اسلامی است.
گرچه الفاظ و صورت حکایات مثنوی متعدد است؛ لیکن داستان اصلی، وحدت حق و یگانگی انسان کامل و عارفان است. افزون بر تصریح مولانا، شواهد تاریخی هم تأییدی است بر این که مثنوی حاصل الهامات ربانی است، نـه زاییدۀ تعقلات بشری.
مولانا معانی الهامی را به جنینی تشبیه کرده که روحش از آن باردار می شده و ابیات مثنوی همان نوزاد تازه تولد یافته است. مظاهر تسامح، تساهل، دوستی، صمیمیت، صلح و صفا، چنان در آثار مولانا و به ویژه مثنوی انعکاس یافته که برای همۀ انسانها، فارغ از زبان و فرهنگ قابل درک است. بدین سان پرده های اختلاف فروافتاده، آثار مولانا حتی در مغرب زمین از پرفروش ترین کتب می شود. مولانا در آثار خویش، مثنوی را با القاب گوناگون از جمله جامع اصول اصول اصول دین، فقه اکبر، طریق روشن و دلیل آشکار توصیف کرده است.
اين نسخه از کتاب مثنوی مولانا با مقدمه، تصحيح متون، تعليقات و فهرست ها به دست دکتر محمد استعلامی گردآوری شده است. کتاب متن و شرح مثنوی مولانا همراه با مقدمهای مبسوط، تصحیح متن، نقطهگذاری، اعرابگذاری، تعلیقات جامع و نمایهها و فهرستها، از سال ۵۹ خورشیدی و به صورت کاری تماموقت و در طی بیستسال متمادی نوشته و گردآوری شده است. در شش جلد از این کتاب ابتدا متن تصحیحشده و تقریبا اصل هر دفتر از آن که براساس نسخهی مورخ ۶۷۷ق (موزه مولانا، قونیه) و مطابق با نسخههای ۶۶۸ ق و ۷۱۵ ق (نسخه دوم قونیه) و مثنوی تصحیح نیکلسون گردآوری و نوشته شده، آمده و بعد تعلیقات همان دفتر قرار گرفته که در آن یادداشتها، هر توضیح با یک شماره آغاز میشود. بنابراین برای یافتن توضیح هر بیت شمارهی آن را در آن یادداشتها باید دنبال کرد و جلد هفتم در دو بخش است که بخش اول آن در هفت فصل شامل تعبیرات ویژهی مولانا، مباحث، اصطلاحات، نام اشخاص، نام کتابها، رسالهها، نام جاها، آیههای قران در متن، حدیثها و سخنان پیران، ماخذ و منابع، مقدمه و تعلیقات شش دفتر گنجانده شده است و بخش دوم آغاز بیتهای مثنوی کشفالابیات است.
استاد دکتر محمد استعلامی، ادیب و پژوهشگر در متون شاخص عرفانی و ادبی در سال ۱۳۱۵ و در اراک متولد شد. مدرک لیسانس ادبیات فارسی را در سال ۱۳۳۷ از دانشسرای عالی تهران گرفت. از آن پس دورههای مطالعاتی گوناگونی را در دانشگاههای هند، کانادا و امریکا گذراند، در سال ۱۳۴۳ در گروه ادبیات فارسی دانشگاه تهران به سمت مدرس استخدام شد و در سال ۱۳۵۶ بازنشسته گشت. پس از آن در تابستان ۱۳۶۱ برای تکمیل مطالعات و تحقیقات خود سفرهای طولانی به هند، امریکا، ژاپن و کانادا کرد و تا سال ۱۳۷۴ به تدریس در مرکز مطالعات اسلامی در دانشگاه مک گیل مشغول بود. دکتر استعلامی به مدت هفتسال عضو هیات مؤلفین دهخدا بود و سابقهی شاگردی در محضر استاد معین را دارد و به همین دلیل به لغتشناسی و تمثیل و کلمات قصار در ادبیات فارسی توجه خاصی دارد.


