Safar-nāmah-yi Bahmaʾī presents the travel account of British political officer Captain Edward Noel to the Bahmaʾī region of Kohgīlūyeh during the late years of World War I, alongside key political reports and documents. Despite Noel’s historical fame, little scholarly work has been devoted to his writings. The main focus of this collection is Noel’s 1917 journey, offering valuable geographic and ethnographic observations, as well as British policy insights. The volume also includes a report by Captain Peel on a campaign against the Tayebī tribe and various dispatches revealing internal disputes among British officials—between Tehran, the Gulf Residency, and local agents like Noel. Born in 1886, Noel rose to the rank of lieutenant colonel in British India and played a notable role in regional affairs, particularly through his involvement in efforts to intercept German agents like Wilhelm Wassmuss. This book provides a rare glimpse into British perceptions of tribal politics and strategic planning in southwestern Iran during a turbulent era.
سفرنامهی بهمئی گزارش سفری است به یکی از حوزههای کمتر شناختهشدهی کهگیلویه به قلم یکی از افسران سیاسی بریتانیا، کپتین نوئل که با وجود شهرت و آوازهای تاریخی، هنوز دربارهی آثار و نوشتههای برجایمانده از او تحقیقات درخور توجهی صورت نگرفته است. در کنار این سفرنامه که بیشتر ارزش جغرافیایی و مردمشناختی دارد، مجموعهای از اسناد و گزارشهای سیاسی به قلم نوئل یا در پاسخ به وی نیز در دسترس بود که آنها نیز در مقام پیشدرآمدی بر این سفرنامه ترجمه و ارائه شدهاند.
یک سفرنامه از کپتین نوئل افسر سیاسی بریتانیا به منطقهی بهمئی و یک گزارش از لشکرکشی بر ضد ایل طیبی به قلم کپتین پیل، نایب کنسول بریتانیا در اهواز در سالهای پایانی جنگ جهانی اول به انضمام مجموعهای از اسناد و گزارشهای دیگر در توضیح جوانبی چند از سیاستهای دولت بریتانیا در قبال آن منطقه در سالهای مورد بحث، بخش اصلی این مجموعه را شکل میدهد.
کپتین ادوارد ویلیام چارلز نوئل (۱۸۸۶ ـ ۱۹۷۴) که البته بعدها در ارتش حکومت بریتانیا در هند به منصب سرهنگدومی نیز ارتقا یافت، در یک خانوادهی نظامی در بریتانیا متولد شد و پس از تحصیلات اولیه در بیرمنگام و واریکشایر یک دورهی آموزشی را نیز در آکادمی نظامی همایونی وولیچ طی کرد. به نظر میآید که از سال ۱۹۱۱ در حالی که در مقام یکی از افسران فوج ۴۴ مرواراس به خدمت ارتش هند درآمده بود، برای مدتی جایگزین یکی از دستیاران نمایندگی مقیم بریتانیا در بوشهر شد. اطلاع بعدی دربارهی فعالیتهای نوئل به ژوئن ۱۹۱۴ مربوط میشود که وی در آستانهی جنگ جهانی اول در مقام دستیار دوم نمایندگی بریتانیا جایگزین لوخ شد و تا آوریل ۱۹۱۵ نیز در این منصب برجای ماند. در همین دوره مأمور شد ویلهلم واسموس و تنی چند از دیگر عوامل آلمان را بر سر راهشان از شوشتر به فارس بازداشت کند؛ اگرچه واسموس موفق شد بگریزد و این سرآغازی بر سرگذشت پرآوازهی او در سالهای بعد شد؛ ولی دکتر لندرس و مجموعهی اسناد و مدارک این هیئت به دست نوئل افتاد؛ شهرت وی نیز از همین دوره آغاز شد. در آوریل ۱۹۱۵ به نیابت کنسولگری اهواز منصوب شد. در این دوره بخشهای شرقی خوزستان صحنهی رویارویی نیروهای بریتانیا و عثمانی بود که هر کدام افزون بر قوای متعارف خود، مجموعهای از عشایر عرب محلی را در صف متحدان خود داشتند.
موضوع اصلی این اسناد و گزارشها به تحولات بخشهای جنوب غربی کهگیلویه و بویراحمد در سال ۱۹۱۷ مربوط میشود. سفر کاپیتان نوئل به منطقهی بهمئی که شرح کامل آن بخش دوم این کتاب را شکل میدهد، در حاشیهی این تحولات صورت گرفته است. گفتنی است همانگونه که دربارهی دیگر آراء نوئل برای ادارهی امور آن حدود از طریق تقویت یک گروه خاص از خوانین بختیاری تردیدهای جدی پیش آمد که در اسناد و گزارشهای بخش اول این مجموعه موضوع بحث و بررسی قرار دارد، در مورد پیشنهادهای دیگر او چون فوقالعاده بودن یا نبودن این محل برای ایجاد یک قرارگاه کوهستانی نیز پرسشهایی مطرح شد.
اسناد و گزارشهای این مجموعه به لحاظ آشنایی با نوع برداشت و تلقی افسران سیاسی بریتانیا از حیات سیاسی ایلات و عشایر جنوب و طبیعتاً روشهایی که باید برای پیشبرد منافع دولت بریتانیا اتخاذ کرد، درخور توجه است؛ اختلاف نظر میان این مقامات ـ سفارت تهران، نمایندگی مقیم خلیج فارس و مأموری محلی چون نوئل ـ به گونهای که در این مجموعه اسناد ملاحظه میشود نیز یکی دیگر از ویژگیهای این اسناد و گزارشهاست. سخن از دورهای است که بسیاری از افسران جزء بریتانیا در گوشهای از عرصههای فرعی جبههی جنگ در آرزوی ریاست بر یک نیروی محلی هستند و فراهمآوردن نام و آوازهای.


