Asnād-i rūḥānīyat (Dawrah-i haftum tā nuhum-i Majlis-i Shūrā-yi Millī)

اسناد ارائه شده در این مجموعه، گوشه‌ای از فعالیت‌های اجتماعی و حضور روحانیون و نیز مناسبات آنان را با قشرهای مختلف بویژه مجلس شورا نشان می‌دهد. تنوع اسناد کاملا روشن بوده و هر کدام آنها برای روشن کردن گوشه‌ای از مسائل مربوط به تاریخ روحانیت در ایران سودمند است. بخشی از این اسناد درباره‌ی مبحث اتحاد البسه است که یکی از تحولات مهم اجتماعی این دوره برای ورود به عصر تجدد اجباری است که دستگاه پهلوی آن را طراحی کرده بود. در این زمینه به خصوص از برخی از تلاش‌هایی که در مجلس در این باره صورت گرفت، آگاه خواهیم شد.

مرکز اسناد کتابخانه‌ی مجلس شورای اسلامی به عنوان غنی‌ترین آرشیو پارلمانی کشور که بازگوکننده‌ی تاریخ نهادینه شدن دموکراسی و نهاد قانون‌گذاری در کشور است، اسناد مهمی را از روحانیت شیعه به عنوان یکی از ارکان مؤثر در جنبش‌های آزادی‌خواهی در تاریخ معاصر ایران در دل خود جای داده است که یقینا حاوی اطلاعات بسیار ارزشمندی نیز هستند. این مرکز دارای اسناد بسیار مهم تاریخی و سیاسی ایران از آغاز مشروطه است و مقادیری از این اسناد مربوط به روحانیت می‌باشد.

در این مجلد، اسناد مربوط به روحانیت و مجلس در ادوار هفتم تا نهم (محدوده‌ی زمانی ۱۴ مهر ۱۳۰۷ تا ۲۴ فروردین ۱۳۱۴ هجری شمسی) موجود در آرشیو مرکز اسناد کتابخانه مجلس مورد مطالعه و بررسی قرار گرفته است. این اسناد بیانگر اقدامات، شکوائیه‌ها، خواسته‌ها، سوابق خدمتی و فعالیت روحانیون و نمایندگان روحانی در مجلس می‌باشد.

اسناد مورد بررسی از مجموعه اسناد عرایض، انتخابات، کمیسیون‌ها و اعتبارنامه‌های دوره‌ی هفتم تا نهم مجلس شورای ملی انتخاب شده است.

در ابتدا اسناد مزبور به سه دوره‌ی مجزا اعم از دوره‌های هفتم، هشتم و نهم تقسیم و سپس در هر دوره، اسناد به صورت موضوعی تفکیک شد، به نحوی که اسناد عرایض انتخابات و اعتبارنامه‌های نمایندگان روحانی، هر کدام در بخش‌های جداگانه‌ای قرار گرفتند. در نهایت مجموعه‌ی اسناد روحانیت به ۷ بخش مجزا به شرح ذیل تقسیم گردید:

• بخش اول: اسناد روحانیت دوره‌ی هفتم مجلس شورای ملی
• بخش دوم: اسناد کمیسیون‌ها و انتخابات نمایندگان روحانی دوره‌ی هفتم مجلس شورای ملی
• بخش سوم: اسناد روحانیت دوره‌ی هشتم مجلس شورای ملی
• بخش چهارم: اسناد انتخابات نمایندگان روحاین دوره‌ی هشتم مجلس شورای ملی
• بخش پنجم: اسناد روحانیت دوره‌ی نهم مجلس شواری ملی
• بخش ششم: اسناد انتخابات نمایندگان روحانی دوره‌ی نهم مجلس شورای ملی
• بخش هفتم: اعتبارنامه‌های نمایندگان روحانی ادوار هفتم تا نهم مجلس شورای ملی

اسناد موجود به ترتیب زمان نگارش و به تاریخ هجری خورشیدی تنظیم گردیده است؛ همچنین عنوان‌بندی اسناد با توجه به محتوای آن‌ها انجام گرفته و تا حد امکان زندگی‌نامه‌ی برخی از نمایندگان روحانی و رجال سیاسی در پانویس ذکر شده است.