The book Īrāniyān va rūyā-yi Qurʾān-i Pārsī is a thought-provoking and research-driven exploration of the deep-rooted Iranian aspiration to create a sacred text in the Persian language—one that could stand alongside the Arabic Qurʾān as a cultural and spiritual supertext. Futuḥī traces the genealogical presence of this dream through the masterpieces of Persian literature: the Shāhnāmah as an epic of identity, the Mathnavī as a sanctified mystical text, and the Dīvān of Ḥāfiẓ as a symbol of Iranian spiritual liberty and poetic wisdom. The book offers a layered analysis of the evolution of Persian as a post-Islamic identity-building tool and a vessel for spiritual and cultural flourishing over more than 1200 years. Futuḥī investigates how these texts gradually acquired sacred resonance, examining notions like “supertext” (abrmatn), “charismatic text” (farhmatn), and “masterpiece” (shāhkār). Drawing on voices from Balkhī to Soroush, this book is a compelling contribution to understanding the cultural longing for a Persian scripture that still lives in the collective imagination.
کتاب ایرانیان و رؤیای قرآن پارسی، اثری تأملبرانگیز و پژوهشمحور در زمینهٔ پیوند میان ادبیات فارسی و مفاهیم الهیاتی است. این کتاب به بررسی رؤیای دیرینِ ایرانیان برای خلق متنی مقدس به زبان پارسی میپردازد، متنی که بتواند همسنگ با قرآن عربی، در مقام یک متنِ فرهمند و ابرمتن فرهنگی و معنوی ظاهر شود. فتوحی در این اثر، نگاهی تبارشناسانه به مفهوم قرآن پارسی دارد؛ مفهومی که قرنها در ضمیر جمعی پارسیزبانان حضور داشته و خود را در قالب آثار عظیم ادبی همچون شاهنامه، مثنوی و دیوان حافظ تجلی داده است.
کتاب ایرانیان و رؤیای قرآن پارسی، روایتی فشرده؛ اما عمیق از سیر پویایی زبان پارسی دری طی بیش از ۱۲۰۰ سال ارائه میدهد؛ زبانی که از همان آغاز، ابزاری برای بازسازی هویت ایرانی پس از اسلام شد و در ادامه، بستری برای شکوفایی معنوی، عرفانی و فرهنگی یافت. فتوحی تلاش کرده است تا از رهگذر بررسی این ۳ ابرمتنِ ادبی، یعنی شاهنامه بهعنوان حماسۀ هویتبخش، مثنوی بهعنوان متنی عرفانی با قداستی مشابه قرآن و دیوان حافظ بهمثابه کتاب آزادی و رندی ایرانی، به چیستی و چرایی رؤیای قرآن پارسی بپردازد. او در این مسیر، نهتنها سرگذشت ادبیات فارسی را مرور میکند، بلکه اندیشه و احساس شاعران و اندیشمندان مسلمان ایرانی را نیز به تصویر میکشد که در طول سدهها با زبان، معنا و مفهوم کلام الهی درگیر بودهاند. این بررسی بهصورت لایهلایه انجام میشود؛ از تحلیل تفاوت مفهومی میان «ابرمتن»، «فرهمتن» و «شاهکار» گرفته تا کاوش در شرایط تاریخی و اجتماعی شکلگیری هر یک از این متون.
یکی از نقاط قوت کتاب ایرانیان و رؤیای قرآن پارسی، تحلیل خلاقانۀ نویسنده در باب قداستبخشی به متن است؛ اینکه چگونه متنی؛ مانند مثنوی بهتدریج در طول زمان، فرایند تقدس را طی کرده و جایگاه قرآنگونهای یافته است، چه در نگاه پیروان مولوی، چه در آیین مولویه و چه در ذهنیت ایرانیان امروز. همچنین در مورد دیوان حافظ، نویسنده تلاش کرده است جایگاه آن را بهمثابه تجلیگاه نوعی آزادی معنوی، رمز و رندی و برخورد لطیف با امر قدسی نشان دهد.
فتوحی در کتاب خود، با استناد به آرای اندیشمندان گذشته و معاصر، از شهید بلخی، رودکی، و فردوسی گرفته تا اقبال لاهوری، بهار، شایگان و سروش، نشان میدهد که چگونه رؤیای داشتن یک متن آسمانی به زبان پارسی در اذهان پارسیزبانان جاگیر شده و استمرار یافته است. این کتاب را میتوان کوششی در جهت فهم ریشههای فرهنگی و ادبی میل به متن مقدس پارسی دانست؛ متنی که همچنان در رؤیا و ناخودآگاه فرهنگی ما زندگی میکند.

