Khalīj-i Fārs dar dawrān-i bāstān

کتاب حاضر شامل مجموعه گفتارهایی است در جغرافیای تاریخی، تاریخ تجارت دریایی و مناسبات بازرگانی در دوران باستان که بر اساس تازه‌ترین یافته‌های باستان‌شناسی، منابع دست اول نوشتاری و همچنین پژوهش‌های جدید تدوین شده است. برخی از این گفتارها پیشتر (در نیمه‌ی دوم دهه هشتاد خورشیدی) به شکل مقاله، در نشریات، همایش‌ها و حتا مدخل‌های دانشنامه‌ای‌ ارایه شده و برخی نیز تا به امروز منتشر نشده است. در برخی از نوشتارها تاکید بیشتر بر بخش غربی خلیج‌فارس و ایالت پارس باستانی است که از «سینیز» تا «سیراف» امتداد داشت. همچنین پیوند بازار-شهرهای پس‌کرانه‌ای با عمده‌ترین بنادر و تاثیر این ارتباط، به‌ویژه در تحولات اقتصادی هر دوره بررسی می‌شود. شاه‌راه‌های تجاری منتهی به این بنادر که به مسیرهای عمده‌ی دریایی می‌پیوست از دیگر مباحث مطرح شده در مجموعه گفتارهای کتاب حاضر است.

افزون بر این به کانون‌های بازرگانی خلیج‌فارس در دوران باستان و در روزگار هر یک از دودمان‌های حکومتگر از هخامنشیان تا ساسانیان پرداخته می‌شود و همچنین مهم‌ترین فرآورده‌ها و تولیدات هر ناحیه، چه آن‌ها که در چرخه‌ی دادوستد محلی و منطقه‌ای قرار داشتند، چه آن‌ها که در دیگر سرزمین‌ها خواهان بسیار داشتند و در مسیر تجارتیِ فرامرزی به بنادر جنوبی هندوستان و چین نیز صادر می‌شدند یا از آن‌سو با کشتی تا بندرشهرهای تجاری خلیج‌فارس آورده می‌شدند مورد توجه قرار می‌گیرد. نخستین دریاسالارانی که خطر سفرهای اکتشافی را به جان خریدند، در کنار نقش ضرابخانه‌ها و سیاست‌های پولی در روند تجارت بین‌المللی و همچنین مبادلات بازرگانی با دیگر سرزمین‌ها از دیگر موضوعاتی است که می‌توان اطلاعاتی در آن خصوص در لابه‌لای سطرهای کتاب حاضر پیدا کرد.

فهرست:

• پیش‌سخن
• فصل اول: کاخ‌های سه‌گانه‌ی هخامنشیان در نزدیکی خلیج‌فارس
  ردپای تئوکی در گِل‌نوشته‌های تخت‌جمشید
  کاخ «بردک سیاه»
  یادداشت‌ها
  تصاویر
• فصل دوم: اسکیلاکس کاریاندی، دریاسالار داریوش
  یادداشت‌ها
• فصل سوم: سفرِ دریایی نئارخوس
  آغاز سفر دریائی
  یادداشت‌ها
  تصاویر
• فصل چهارم: نقوش سکه‌های الیمایی و ارتباط آن با دریانوردی
  نخستین سکه‌ها و درم سرای الیمایی
  نقوش روی سکه‌های الیمایی
  تفسیر نقوش
  پوزئیدون– آرتمیس/ آناهیتا، ایزدانی در پیوند با آب و دریا
  برآمد
  یادداشت‌ها
  تصاویر
• فصل پنجم: سلوکیه‌ی کنار دجله؛ واسطه‌ی راه‌های تجاری زمینی و دریایی
  یادداشت‌ها
• فصل ششم: کانون‌های بازرگانی دریای پارس در دوره‌ی اشکانی
  مسیرهای دریایی
  کانون‌های بازرگانی دریای پارس
  برآمد
  یادداشت‌ها
• فصل هفتم: برخی فرآورده‌های تجاری ایالت پارس در روزگار ساسانیان
  کشاورزی و باغداری
  معادن
  مروارید
  تولیدات محلی
  گلاب و عطریات
  پارچه بافی و قالی بافی
  یادداشت‌ها
• فصل هشتم: مبادلات بازرگانی عصر ساسانی در آبراهه‌های جنوبی
  سواحل جنوبی خلیج فارس
  تجارت دریایی تا چین
  برآمد
  یادداشت‌ها
• فصل نهم: بندر– شهرهای تجاری شمال خلیج‌فارس در گذار از دوره‌ی ساسانی به اسلامی
  مهروبان
  سینسز
  کنافه/جنابه
  ریواردشیر/ریشهر
  سیراف
  یادداشت‌ها
• فصل دهم: موقعیت تجاری بازار-شهرِ «توزگ» در پس‌کرانه‌ی خلیج‌فارس
  یادداشت‌ها
• فصل یازدهم: «گندگان»، شهری گمشده بر سر راه‌های بازرگانی
  یادداشت‌ها
  تصاویر