Downloadable Book
Ikhtitām-i mas̲navī-i maʻnavī
اختتام مثنوی معنوی
Price range: £11.00 through £27.50
Table of contents, Preface and Sample PagesChapter one of this book is dedicated to introducing Mufti Elahi Bakhsh and his life and works. The second chapter focuses on the narrative structure analysis of "Ekhtetam" and compares it with "Masnavi-e Manavi." The third chapter delves into the analysis of the semantic and linguistic structure of "Ekhtetam" and compares it with "Masnavi." The final chapter is dedicated to the revised version of "Ekhtetam."
بسیاری از مثنویخوانان و مثنویشناسان بهویژه آنان که در دیار هند میزیستهاند، بر این باور بوده و هستند که صاحب مثنوی، مولانا جلالالدین بلخی بنا بر حکمتهای خداوندی هنوز به پایان مثنوی چنانکه میخواست نرسیده بود که زندگیاش پایان یافت. آنان از بعضی تلمیحات و اشارات مولانا بلخی چنین برداشت کردهاند که او خود بر این باور بوده که شخصی میآید و طبق مقتضای زمان بر سبک مثنوی این مهم را تکمیل میکند و در ادوار بعدی ثابت شد که آن شخص کسی جز عارف شهیر مفتی الهیبخش نبوده است. به هر حال طبق این دیدگاه، علامه مفتی الهیبخش مکمل این سلسلهی مبارک است و با سرودن «اختتام مثنوی» به تکمیل داستانها و مطالب مثنوی پرداخته است.
اختتام مفتی الهیبخش تکلملهای است بر مثنوی که در آن داستانهای ناقص مثنوی ادامه یافته و کامل شده است. این تکمله در ایران ناشناخته است؛ اما در هندوستان نزد علما مقبول و مشهور است و از آن به عنوان تکملهی مثنوی یاد میشود. در این کتاب ضمن معرفی این اختتام، متن مصحح آن نیز آورده شده است.
شیخ فاضل علامه الهیبخش یکی از علمای برجسته در معارف الهی و سرایندهی اختتام مثنوی در سال ۱۱۶۲ هجری در کاندهله از توابع دهلی چشم به جهان گشود. مفتی الهیبخش کتابهای مقدمات فارسی و عربی را نزد پدرش شیخ الاسلام مولانا محمد معرف میخواند. پس از خواندن کتابهای مقدماتی فارسی و عربی برای ادامهی تحصیل به دهلی میرود و نزد شاه عبدالعزیز ـ صاحب تفسیر عزیزیه ـ فرزند امام شاه ولیالله دهلوی از عارفان و محدثان بزرگ علوم متداول را فرا میگیرد و مدتی در ملازمت ایشان میگذراند. پس از اینکه کتابهای متداول آن زمان را نزد شاه عبدالعزیز میخواند و از درس فارغ میشود، شاه عبدالعزیز سند فارغالتحصیلی ایشان را به دست خود نوشته، به ایشان تقدیم میکند. در این سند افزون بر ذکر کتبی که نزد ایشان خوانده است، گواهی به صلاحیت و شایستگی عالی ایشان در معقولات و منقولات و فهم بالای ایشان به چشم میخورد.
مفتی الهیبخش بعد از اینکه از هر دو سلسلهی ولیاللهی و نقشبندیه فیضیاب میشود و مجمعالبحرین این دو سلسله قرار میگیرد، باز عطش معنویاش او را بر آن میدارد که سیروسلوک معنوی و روحانیاش را گستردهتر کند؛ بنابراین نسبت به سیداحمد شهید ارادت پیدا میکند و درصدد این برمیآید که از کمالات ایشان نیز بهره ببرد. بعد از آن او شانزده سال آخر زندگیاش را در کاندهله میگذراند و در کاندهله نهتنها دریای فیض او همچنان خروشان میماند، بلکه به اینجا که میرسد، وسعت بیشتری پیدا میکند و همهی اوقاتش در درس، افتاء، وعظ و ارشاد و تربیت مردم میگذرد و تصنیف و تألیف که علاقهی اصلیاش بوده است، تحتالشعاع قرار میگیرد و رفتهرفته به دلیل کثرت مراجعات و مشغول شدن به اصلاح و تزکیه، سلسلهی تألیف و تصنیف به طور کلی منقطع میشود. او به سال ۱۲۴۵ هجری فمری درگذشت و در شمال قصبه کاندهله دفن شد.
در بیشتر کتابهایی که به زندگی و ویژگیهای مفتی الهیبخش پرداختهاند، به این مطلب اشاره شده که وی بدون واسطه از مولانا جلالالدین فیضیاب میشد. او صاحب ذوقی لطیف و شاعری موزون الطبع و قادرالکلام بوده و به «نشاط» تخلص میکرده است. طبعش چنان روان بوده که همزمان در سه زبان عربی، فارسی و اردو توانایی شعریاش را به نمایش گذاشته است. در غزل، قطعه، رباعی، قصیده، مرثیه و در همهی قالبها قدرت یکسانی داشته و سرمایهی ادبی عالی و برجستهای از خود به یادگار گذاشته است. گواه قدرت فوقالعادهی او در نظم به زبان اردو، ترجمهی منظوم او از دفتر اول مثنوی معنوی به زبان اردو است. در این ترجمهی منظوم، تناسب الفاظ و کلمات و حسن و زیبایی بیان، آنچنان آشکار شده که خواننده را بیاختیار مجذوب خود میکند. در فارسی نیز چنین وضعیتی داشته و در ادبیات فارسی مطالعات زیادی کرده و منتخبی از شعرهای شاعران بلندپایهی فارسی در یادداشتهای ایشان درج شده است. عالیترین نمونه از توانایی و ذوق ادبی او در فارسی در اختتام یا تکملهی مثنوی معنوی ایشان به نمایش درآمده است.
اختتام مثنوی تکملهای است بر وزن مثنوی معنوی مولانا جلالالدین بلخی که مفتی الهیبخش آن را بر همان وزن مثنوی در بحر رمل محذوف در ۱۱۵۰ بیت سروده است. اختتام در واقع دنبالهی همان دو قصهی واپسین مثنوی است که در مثنوی مولانا ناقص رها میشوند و به سرانجامی نمیرسند. مفتی الهیبخش اختتام را در سال ۱۲۱۶ قمری به پایان میرساند و به محض پایان آن، در حیات خود مفتی نسخههای متعددی از آن در دسترس عموم قرار میگیرد و تعدادی در کتابخانهها نگهداری میشود.
در فصل اول این کتاب به معرفی مفتی الهیبخش و زندگی و آثار او پرداخته شده است. فصل دوم در تحلیل ساختار روایی اختتام و مقایسهی آن مثنوی معنوی است. فصل سوم اختصاص به تحلیل ساختار معنایی و زبانی اختتام و مقایسهی آن با مثنوی دارد و در فصل پایانی اختتام تصحیح شده است.
Related products
