Manāsik-i maz̲habī-i zanānah-yi tārīkh: Nigāhī jāmiʻahʹshinākhtī bih farāyand-i takvīn-i hayʼatʹhā-yi maz̲habī-i zanān

تحقیقات نشان می‌دهد در ۷۵ درصد از هیأت‌‌های مذهبی، زنان حداقل به‌عنوان حضار شرکت می‌کنند. همچنین، استقبال زنان از جلسات مذهبی بیش از مردان است؛ به‌طوری‌که ۲۵درصد زنان مشارکت مذهبی بسیار دارند و ۴۴درصد آن‌ها در سطح متوسط قرار دارند. تحقیق ملی بررسی رفتارهای فرهنگی ایرانیان در سال ۱۳۸۲، نشان می‌دهد که در پاسخ به این پرسش که آیا در منزل شما مراسم و مجالس مذهبی، مانند جلسه قران، دعا، روضه، مولودی و نظایر آن برگزار می‌شود: ۵۱.۸ درصد پاسخ‌گویان زن پاسخ مثبت داده‌اند. همین تحقیق نشان می‌دهد که زنان در مقایسه با مردان، در مجالس جشن و سرور مذهبی، روضه و عزاداری، سخنرانی، دعا و تفسیر قرآن بیشتر شرکت می‌کنند. فهم الگوهای تجربی این مناسک در تاریخ چند قرن، از فرهنگ اسلامی شیعی ایران و رابطه آن با بستر فرهنگی اجتماعی، هدف اصلی کتاب مناسک مذهبی زنانه در آینه تاریخ است.

این کتاب بازتاب عناصر دینی در کنش‌های اجتماعی و فرهنگی زنان را در سه دوره تاریخی نشان می‌دهد. شناخت ارتباط دینی زنان در طول تاریخ برای جامعه امروز ضروری است زیرا نشان‌دهنده موقعیت اجتماعی‌اش بر اساس تفاسیر دین است، تصمیماتی‌ که بر اساس نگاه دینی داشته و سیاست‌گذاری‌هایی که در این زمینه برای زن و چگونگی ارتباطش با دین گرفته می‌شد را درمی‌یابیم.

کتاب «مناسک مذهبی زنانه در آینه تاریخ: نگاهی جامعه‌شناختی به فرایند تکوین هیئت‌های مذهبی زنان» به شرایط اجتماعی و فرهنگی زنان در ارتباط با مجالس مذهبی پرداخته است. هدف نگارنده این است که فرایند تاریخی آیین عزاداری را به‌عنوان یک واقعیت اجتماعی در جامعه‌ی شیعه ایرانی و به طور ویژه در جامعه‌ی فعلی تهران بررسی کند. قسمت اعظم این کتاب در بخش سوم و چهارم، پدیده اجتماعی را در مقاطع مختلف تاریخی و به‌تبع تغییرات فرهنگی و اجتماعی و سیاسی جامعه بررسی می‌کند.

این اثر از ۵ بخش کلی به شرح زیر تشکیل شده است:

• بخش اول: کلیات
• بخش دوم: فرایند تاریخی مناسک عزاداری زنان و ویژگی‌های اجتماعی فرهنگی زنان
• بخش سوم: تعریف مفاهیم و مبانی نظری
• بخش چهارم: هیئت‌های مذهبی زنانه در جامعه‌ی فعلی تهران
• بخش پنجم: جمع‌بندی و نتیجه‌گیری

در بخشی از کتاب می‌خوانیم:

«بسیاری از مطالعات در شاخه‌های مختلف علوم‌انسانی و اجتماعی، به مقوله دین و مناسک مذهبی تشیع در ایران توجه کرده‌اند. در محدودۀ جامعه‌شناسی دین، تحقیقات توصیفی بسیاری صورت گرفته که به‌طور عام، مناسک مذهبی را مدنظر قرار داده‌اند. به‌رغم توجه گسترده‌ای که محققان علوم اجتماعی به این شاخه از مطالعات نشان داده‌اند، بخش‌ اندکی از این حجم انبوه به مطالعه آیین‌های عزاداری دینی زنانه اختصاص یافته است. اگرچه پژوهش‌هایی درخصوص مشارکت‌های مذهبی زنان، درباره انگیزه‌ها و کارکردهای آن ‌صورت گرفته، باز هم ادبیات پژوهشی، درباره مشارکت زنان در بخش مناسک دینی با فقر چشمگیری مواجه است که بخشی از آن به ماهیت فرهنگی این نوع مشارکت و موانع آن بازمی‌گردد. در اسناد تاریخی و گزارش‌های مطالعات مردم‌شناسانه شرق‌شناسان نیز حجم انبوهی از ادبیات، به مناسک عزاداری و سوگواری مذهبی ایرانیان اختصاص دارد. درحالی‌که به‌سختی می‌توان درخصوص الگو یا الگوهای آیین‌های عزاداری در مجالس اختصاصی زنانه مطلبی یافت. تحقیق حاضر نیز از مواجهه با حجم درخور ‌توجهی از این موانع بی‌نصیب نبود که در بخشی جداگانه با ‌عنوان موانع و محدودیت‌ها، توضیح مفصل‌تری ارائه داده است.»