Sufrah-i aṭʻamah-i Mīrzā ʻAlī Akbar Khān Khāshānī (āshpaz-i makhṣūṣ-i Nāṣir al-Dīn Shāh)

کتاب «سفره اطعمه» تألیف میرزا علی اکبر خان کاشانی، آشپز مخصوص ناصرالدین شاه قاجار است و از فحوای مطالب و تبویب اثرش برمی‌آید که نه تنها در فن آشپزی صاحب مهارت و هنر بلکه انسانی فرهیخته و فاضل بوده است.

اطلاعاتی که درباره پیشینه اثر مذکور ذکر شده، از این قرار است: دکتر تولوزان فرانسوی که در آن زمان حکیم باشی دربار ایران بوده جهت تطبیق شیوه مداوای خود با سنن ایرانی و توفیق در معالجات، خود را نیازمند اطلاع از شیوه تغذیه ایرانیان و ترکیبات غذاهای معمول آن زمان یافت، لذا از میرزا علی اکبر خان خواست که رساله‌ای جامع در شرح غذاها و اجزا و شیوه ترکیب مواد، نیز در باب تهیه آشامیدنی‌ها و خوراکی‌های معمول ایرانی تدوین کند. اصل این کتاب که مشخص نیست دست خط مولف است یا از آنِ کاتب دیگر، به خط نسخ زیبا و خوانا ولی نه چندان هنری در هشتاد و پنج صفحه رقعی کوچک نگاشته شده است.

دکتر تولوزان در بازگشت به پاریس این رساله را با خود از ایران برد و سال‌های بعد رضا قوام نژاد آن را در مجموعه شخصی فردی به نام ایکوسکی یافت و از آن عکسی تهیه کرد و در اختیار بنیاد فرهنگ گذاشت.

اما اثر پیش رو نخستین بار است که به شکل امروزین منتشر شده و نسخه‌ای که مبنای تصحیح و چاپ کتاب قرار گرفته، تفاوتی با نسخه مخطوط ندارد و متعلق به کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران به شماره ۳۲۳۳۲۰ و از مجموعه اهدایی دکتر منوچهر اقبال است. متن کتاب در سال ۱۳۰۱ قمری مصادف با ۱۲۵۹ هجری شمسی یعنی حدود ۱۳۰ سال قبل نوشته شده و لذا متن از معیارهای گفتاری و نوشتاری زمان ما چندان دور نیست و جملات و مطالب به سهولت قابل فهم است. از طرفی کاتبان متعدد هم به نسخه‌نویسی این کتاب نپرداخته‌اند که نیازمند تطبیق و قدم گذاشتن به عرصه تصحیح انتقادی متن باشد، هم اینکه کتاب به خوبی از آسیب‌های طبیعی به دور مانده است.