Sih Rūz bih Ākhir-i Daryā is the travel account of an unnamed Qajar princess — a granddaughter of Fatḥ-ʻAlī Shāh and, through her mother, a descendant of Nādir Shāh Afshār — who departed from Ṭabas on 21 Shaʻbān 1303 AH on a year-long pilgrimage to the Shīʻī holy sites and Mecca. Compiled by Nāzilā Nāẓimī from the autograph manuscript at Kitābkhānah-yi Millī-yi Īrān (no. 18422), the text is edited with strict fidelity. The account records the salt desert crossing, the Ottoman frontier and its tribal brigands, the sea passage via Bandar Būshihr, and the hazardous ḥajj caravans of the Jabel route. Written in clear prose enriched by poetry and proverbs, the narrative is distinguished by marginal annotations — likely by Abū al-Qāsim ʻImād al-Mamālik, son of the princess's husband — offering geographical and historical commentary on each city encountered. The second volume in the series Safarnāmahʹhā-yi Qadīmī-yi Zanān, it ranks among the earliest surviving travel accounts by Qajar women.
«سه روز به آخر دریا» سفرنامهٔ شاهزاده خانم ناشناسی از خاندان قاجار است؛ نوهٔ فتحعلیشاه از سوی پدر و از سوی مادر نوهٔ نادرشاه افشار. او در ۲۱ شعبان ۱۳۰۳ هجری قمری از طبس به قصد زیارت عتبات عالیات و مکهٔ معظمه عازم سفری یکساله شد و این تجربهٔ پرماجرا را در نثری روشن و بیپیرایه، آمیخته به شعر، ضربالمثل و نکات تاریخ به قلم آورد. سفرنامه مسیر دشوار کویر نمک، مرز ایران و عثمانی و راهزنان ایل چلبی، عبور از خلیج فارس از بندر بوشهر، ازدحام کاروانهای حج در راه جبل، و خطرهای دریا را با دقتی کمنظیر ثبت کرده است. از ویژگیهای برجستهٔ این اثر، حاشیهنویسیهایی است که احتمالاً به قلم ابوالقاسم عمادالممالک، پسر همسر شاهزاده خانم، نگاشته شده و اطلاعات جغرافیایی و تاریخی ارزشمندی دربارهٔ شهرهای مسیر سفر فراهم میآورد. نازیلا ناظمی این متن را بر اساس نسخهٔ خطی شمارهٔ ۱۸۴۲۲ کتابخانهٔ ملی ایران تصحیح کرده و در چهار فصل تنظیم نموده است. این کتاب دومین جلد از مجموعهٔ سفرنامههای قدیمی زنان است و از نخستین سفرنامههای بازمانده از زنان دورهٔ قاجار بهشمار میرود.


