Tārīkh-i bīdārī-i Īrāniyān chronicles the Iranian Constitutional Movement through the daily observations of Nāẓim al-Islām Kirmānī, covering Dhū al-Ḥijjah 1322 to Rajab 1327 AH. Unlike conventional histories, the work centres on individuals and their roles in events, drawing on first-hand accounts of political deliberations among Tehran's constitutional leaders — notably Sayyid Muḥammad Ṭabāṭabāʼī, whose school Nāẓim al-Islām administered and to whose inner circle he belonged. Edward Browne ranked it above the histories of Riz̤āqulī Khān Hidāyat and Muḥammad Taqī Khān Sipihr for its style and precision. Edited by ʻAlī Akbar Saʻīdī Sīrjānī, the text covers key episodes: the Tobacco Protest and Mīrzāy-i Shīrāzī's telegrams, the Masjid-i Shāh migration, the sanctuary at Mashhad, and the bast at the British legation. Sustained attention is given to Amīr Kabīr, Sayyid Jamāl al-Dīn Asadābādī, Nāṣir al-Dīn Shāh, Muẓaffar al-Dīn Shāh, and Mīrzā Malkum Khān, with primary documents throughout.
«تاریخ بیداری ایرانیان» نوشتهٔ محمدکاظم ناظمالاسلام کرمانی، یکی از مهمترین و معتبرترین منابع اولیه در پژوهش انقلاب مشروطه ایران به شمار میآید. مؤلف خود از شاهدان عینی و دستاندرکاران جنبش آزادیخواهی بود و یادداشتهای روزانهاش را با چشمانی تیزبین و قلمی بیپروا به ثبت رساند. این جلد که شامل مقدمه و بخش اول اثر است، دورهای حساس از تاریخ معاصر ایران را پوشش میدهد: از واقعهٔ تنباکو و فتوای تاریخی میرزای شیرازی، ترور ناصرالدینشاه، تا تشکیل انجمن مخفی و جلسات نهانی مشروطهخواهان. متن کتاب سرشار از اسناد دست اول است؛ احکام شاهی، تلگرافها، نامهها، و مکاتبات علما با دربار، که در هیچ منبع دیگری به این تفصیل گردآوری نشدهاند. شرح احوال مفصّل رجال انقلاب — از جمله سید جمالالدین اسدآبادی، میرزا آقاخان کرمانی، شیخ احمد روحی، و میرزا ملکمخان — این اثر را به دایرةالمعارفی از زندگینامههای سیاسی عصر قاجار بدل کرده است. ویرایش این چاپ را علیاکبر سعیدی سیرجانی برعهده داشته که با مقابلهٔ دقیق جزوههای چاپ سنگی با نسخهٔ خطی مؤلف، متنی پالوده و موثق فراهم آورده است.

