This compelling Qajar-era travel narrative presents the pilgrimage account of ʻĀlīyah Khānum Shīrāzī, who journeyed from Kirmān to Mecca in the late nineteenth century. Divided into two sections, the first chronicles her overland route through Iraq and the Arabian Peninsula, documenting hardships, landscapes, and human encounters; the second records her residence at the Nāṣirī court in Tehran, offering rare observations of court life, the royal ḥaram, and matrimonial negotiations among elite families. Unlike accounts by male travellers, this narrative provides a distinctly female perspective on Qajar governance, domestic power dynamics, and women's roles in shaping political alliances. The author travelled without male relatives, engaged directly with officials when necessary, and maintained her own judgement throughout. Her prose balances personal reflection with ethnographic observation, capturing pilgrimage rituals alongside the everyday textures of nineteenth-century Iranian society.
این سفرنامه جذاب و پرمحتوا از دوران قاجار، روایت حج عالیه خانم شیرازی است که در اواخر قرن سیزدهم هجری قمری از کرمان به سوی مکه سفر کرد. نوشتار او با جزئیات دقیق و احساس فراوان، به دو بخش اصلی تقسیم میشود: بخش نخست شرح مسیر طولانی و دشوار زمینی او از طریق عراق و شبهجزیرهٔ عربستان است که سختیهای راه، مناظر طبیعی، و برخوردهای انسانی را به تصویر میکشد؛ و بخش دوم به اقامت طولانیمدت او در دربار ناصری در تهران میپردازد، جایی که مشاهدات نادر و ارزشمندی از زندگی درباری، حرمسرای شاهی، و مذاکرات ازدواج در میان خانوادههای نخبه ارائه میدهد. برخلاف روایتهای مسافران مرد یا درباریان، این متن دیدگاهی کاملاً زنانه از ساختار حکومت، روابط قدرت خانوادگی، و نقش زنان در شکلدهی به پیوندهای سیاسی عرضه میکند. استقلال و قاطعیت نویسنده در سراسر کتاب آشکار است: او بدون همراهی مردان خانواده سفر کرد، در مواقع ضروری مستقیماً با مقامات مرد وارد گفتگو شد، و در شرایط دشوار به قضاوت خود پایبند ماند. نثر او ترکیبی است از تأملات شخصی و مشاهدات قومنگارانه که نه تنها آیینهای حج، بلکه بافتهای روزمرهٔ جامعهٔ ایرانی قرن نوزدهم را به خوبی منعکس میکند.

