Kalīmiyān va Arāminah dar asnād-i Majlis-i Shūrā-yi Millī (Dawrahʹhā-yi duvum tā panjum)

مجموعه‌ی حاضر بر اساس اسناد موجود در بایگانی مجلس شورای اسلامی انتخاب و در قالبی نزدیک به فرایند شکل‌گیری مسأله کنار هم چیده شده‌اند. این اسناد جدای از آن که گویای گوشه‌های از ماجرای مرتبط با یک معامله ملکی، مراوده‌ای تجاری، مسأله‌ای مالیاتی یا پرونده‌ای قضایی و اداری است، از نوع مناسبات این گروه‌های اجتماعی با اکثریت مسلمان نیز پرده برمی‌دارد. جالب است بدانیم که اغلب اسناد از همزیستی مسالمت‌آمیز گروه‌های مذهبی و حل اختلافات به شیوه‌ای خردمندانه گواهی می‌دهد.

حاصل کار در این مجموعه، در قالب ۳۲ پرونده گزینش‌ شده از میان ۱۹۰۰ برگ سند مرتبط کلیمیان و ارامنه گرد آمده است. این اسناد مأخوذ از بایگانی‌های «کمیسیون عرایض دوره‌های دوم تا پنجم مجلس شورای ملی» است.

تعداد اسنادی که به عنوان اسناد ارامنه و کلیمیان از دوره‌های دوم تا پنجم مجلس شورای ملی در اختیار پژوهندگان قرار گرفت، حدود ۱۹۰۰ برگ سند بود. از این تعداد، ۲۴۱ برگ، پاکت و ظهر سند (که تنها نقش تمبر یا آدرس بر روی آن‌ها نقش شده بود)، ۶۳ برگ، برگه‌های دفتر اندیکاتور (فهرست اسناد همان پوشه) و حدود ۱۰۰ برگ غیرمرتبط با ارامنه و کلیمیان بود و به این علت در این اسناد جای گرفته بود که گاه نام ارمنی یا کلیمی در میان سند دیده می‌شد. از این میان تعداد ۳۳۱ سند بررسی و به صورت پرونده دسته‌بندی شدند. که ۲۲۵ برگ در ۱۹ پرونده به کلیمیان و ۱۰۶ برگ در ۱۳ پرونده، مربوط به ارامنه می‌شدند. مابقی اسناد هم یا تکراری بودند و یا به روشن شدن پرونده کمکی نمی‌کردند.

در این مجموعه ابتدا اسناد کلیمیان (به علت شمار بیشتر و نیز دربرگرفتن بازه‌ی زمانی طولانی‌تر) و سپس اسناد ارامنه درج شده‌اند.